ชมรมผู้สื่อข่าว ออนไลน์

ยกเลิกการประเมิน ITA : ถึงเวลาหยุด “พิธีกรรมงบประมาณ”

การประเมินคุณธรรมและความโปร่งใส (ITA) ที่จัดทำกันทุกปี กลายเป็นภาระซ้ำซ้อนของหน่วยงานรัฐ ใช้งบประมาณจำนวนมาก แต่ผลลัพธ์ที่ได้กลับเป็นเพียง “พิธีกรรมออนไลน์” ไม่ได้สะท้อนสภาพความจริง

🔗 ทั้งแบบสอบถาม IIT, EIT หรือแม้แต่เจ้าหน้าที่ ป.ป.ช. เอง ก็ใช้วิธี “ส่งลิงก์ผลัดกันประเมิน” กันในแต่ละจังหวัด ทำให้ผลการประเมินออกมาสวยหรู แต่ความจริงกลับไม่ได้โปร่งใสตามที่คะแนนชี้

ผลที่ตามมา คือ หน่วยงานรัฐจำนวนมาก “ทำเพื่อผ่าน” มากกว่าทำเพื่อพัฒนา สุดท้ายคือเอกสารกองโต งานที่เพิ่มขึ้นโดยไม่ก่อประสิทธิภาพ และไม่แก้ปัญหาทุจริตที่แท้จริง

❌ ITA จึงไม่ต่างจาก การสร้างภาพ ที่ใช้เงินภาษีประชาชนไปกับตัวเลขและรายงาน มากกว่าจะไปอยู่ใน “งานจริง”

👉 สิ่งที่ควรทำแทน คือ

 • ใช้งบประมาณไปกับ การปรับปรุงระบบงาน และบริการประชาชนให้มีประสิทธิภาพ

 • สร้าง กลไกตรวจสอบจากภายนอก ที่ไม่พึ่งพาแต่แบบสอบถาม

 • เน้นการแก้ปัญหาความไม่โปร่งใสเชิงโครงสร้างอย่างเป็นรูปธรรม

🔎 วิธีการแทน ITA เพื่อสะท้อนความโปร่งใสจริง

 1. ระบบตรวจสอบภายนอก (Independent Audit)

 • ใช้หน่วยงานอิสระ เช่น มหาวิทยาลัย องค์กรภาคประชาสังคม มาตรวจสอบเอกสารการจัดซื้อจัดจ้าง / การใช้งบประมาณ

 • ประชาชนมีสิทธิเข้าถึงข้อมูลการตรวจสอบ ไม่ใช่เก็บไว้เฉพาะในระบบราชการ

 2. Open Data – เปิดข้อมูลสาธารณะ

 • บังคับให้ทุกหน่วยงานเผยแพร่ งบประมาณ รายจ่าย แผนงาน สัญญา ในรูปแบบออนไลน์ที่ค้นหาได้ง่าย

 • ประชาชนและสื่อมวลชนสามารถตรวจสอบได้ตลอดเวลา โดยไม่ต้องรอ “ส่งลิงก์ประเมิน”

 3. กลไกการมีส่วนร่วมของประชาชน (Citizen Feedback)

 • ให้ประชาชนประเมินหน่วยงานจาก “ประสบการณ์จริง” เช่น การขออนุญาต การติดต่อราชการ การใช้บริการ

 • ระบบรับเรื่องร้องเรียนออนไลน์ที่โปร่งใสและติดตามผลได้จริง ไม่ใช่แบบสอบถามที่ไม่มีใครอ่าน

 4. ระบบติดตามการทุจริตแบบ Real-time

 • ใช้เทคโนโลยี เช่น Big Data + AI ตรวจสอบการเบิกจ่ายงบประมาณ การจัดซื้อที่ผิดปกติ

 • แจ้งเตือนหน่วยตรวจสอบอัตโนมัติเมื่อพบความเสี่ยง

 5. Public Hearing & Social Audit

 • ให้ชุมชนหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีเวทีตรวจสอบโครงการขนาดใหญ่ เช่น ถนน โรงเรียน โรงพยาบาล

 • เปิดเวทีรับฟังความเห็นก่อน-หลังการดำเนินงาน

⸻

แทนที่จะใช้ ITA ที่เป็นเพียง “พิธีกรรมตัวเลข” เราควรหันมาใช้ Open Data + Audit ภายนอก + ประชาชนตรวจสอบจริง แบบต่อเนื่อง ผลลัพธ์จะโปร่งใสกว่า และสะท้อนภาพจริง ไม่ใช่คะแนนปลอม

📌 ถึงเวลาทบทวน – ยกเลิก ITA แล้วหากลไกใหม่ที่ตอบโจทย์จริง เพื่อหยุดการสร้างภาพ และหันไปแก้ทุจริตอย่างแท้จริง

# เครือข่าย STRONG ต้านทุจริตประเทศไทย

21 สิงหาคม 2568

# ชมรมผู้สื่อข่าว ออนไลน์